‘Van uitzendkracht tot eigenaar in anderhalf jaar’

‘Van uitzendkracht tot eigenaar in anderhalf jaar’

Voor mijn eerste interview van 2019 reis ik af naar Alkmaar. Net voor de feestdagen kwam daar het nieuws vandaan dat Uitgeverij Kluitman overgenomen zou gaan worden door BBNC in Amersfoort. Dat vraagt om een nader gesprek met directeur/eigenaar Piero Stanco die al 33 jaar de fameuze uitgeverij leidt.

Kluitman is sinds een viertal jaren gevestigd in een achttiende-eeuws pand in het centrum van Alkmaar, maar Stanco neemt mij mee naar de horeca-gelegenheid tegenover het kantoor, want ‘daar is de koffie beter’.

Normaal gesproken begin ik mijn interviews met een vraag naar het carrièreverloop van mijn gesprekspartner, maar gezien de aanleiding voor dit gesprek bewaren we dat voor het laatst en val ik direct met de deur in huis: waarom wordt Kluitman verkocht en vooral, waarom nu?
Stanco antwoordt dat één van de redenen is dat hij zichzelf niet tot zijn honderdste op de plek van directeur ziet zitten. “Ik ben nu zestig en had dus ook best nog één of twee jaar door willen gaan, maar het toeval wil dat het moment nu gekomen is. We werken al een tijd samen met BBNC, zij hebben drie vertegenwoordigers in dienst die ook ons aanbod meenemen. Een aantal jaar geleden zocht ik naar een partner die niets deed met kinderboeken, maar die complementair aan ons zou zijn. Dat werd BBNC. Eén van de voordelen is dat zij ook het niet-boekhandelskanaal goed kunnen bedienen. Arend Meijboom (mede-eigenaar van BBNC) gaf al snel aan dat hij ook wel oren zou hebben naar een nauwere samenwerking, dan wel een overname. Dat viel uiteindelijk mooi samen met de plannen die ik had.”


Stanco heeft ook met andere partijen gesproken, de namen laten we maar even achterwege, maar daar miste hij toch de specifieke aandacht voor het merk Kluitman en de historie die daar mee verbonden is: “Kluitman is volgens Bert Wagendorp van de Volkskrant de bekendste uitgeverij van Nederland. Wij hebben 20% spontane merkbekendheid, en dat is verreweg het meest van alle uitgeverijen in Nederland. Die erfenis, want die bekendheid is natuurlijk verworven over een lange tijd, wil ik niet verkwanselen. Bij de meeste uitgeverijen die interesse hadden, zouden we uiteindelijk toch een imprint worden om na verloop van tijd niet meer te zijn dan een onderdeel met een backlist. Meijboom begrijpt wat de erfenis is van Kluitman en bij hem weet ik dat we kunnen blijven wie we nu zijn en verder groeien als uitgeverij.” Stanco geeft aan dat vooral door de nieuwe uitgever Mariska Budding de uitgeverij kwalitatief veel beter geworden is, maar dat tegelijkertijd de eigen positie die Kluitman een jaar of tien geleden nog had minder is geworden: “We lijken iets meer op de rest tegenwoordig en dat zou bij een overname een probleem kunnen worden.”

Gekrompen markt

“We zijn andersoortige kinderboeken meer gaan omarmen. Het lezerspubliek is veranderd, vroeger las ongeveer een derde van de kinderen bijna nooit, een derde soms en één derde las meer. Nu is het zo’n dat twee derde bijna nooit leest en een derde wel meer, en dat betekent dat de markt gekrompen is. Dat heeft effect op het aanbod. Vroeger deden we heel veel series, De Kameleon, Kippenvel; nu onder leiding van Mariska dus een ander aanbod inspelend op een hoger opgeleid publiek.”

“Waarom nu de overname? Eigenlijk omdat de gelegenheid zich nu dus voordeed en ook wel omdat BBNC graag duidelijkheid had over onze plannen. Ik had eigenlijk willen wachten tot april van dit jaar omdat we dan 155 jaar als onafhankelijke uitgeverij zouden bestaan, maar dat bleek administratief wat ingewikkeld, dus toen werd het 1 januari. De definitieve handtekeningen staan gepland voor 16 januari 2019.”

De leescultuur in Nederland gaat achteruit

Voordat we in het verleden van Stanco duiken, willen we natuurlijk eerst antwoord op de vraag wat de toekomst hem gaat brengen; Stanco wekt namelijk niet de indruk dat hij achter de geraniums op zijn lauweren gaat rusten. En die indruk blijkt juist: “Een aantal jaar geleden ben ik in contact gekomen met Sipke Gelling. We hebben onze gezamenlijke kennis gebundeld en zijn een leesmethode gaan ontwikkelen, Actief Leren Lezen, die inmiddels op zo’n 25 scholen (vooral in Rotterdam en regio) gebruikt wordt. Die methode sluit aan op de nieuwe richtlijnen die het ministerie heeft opgesteld. Leerlingen op de basisschool in Nederland scoren laag op de zogenaamde PISA-score en ook op leesplezier scoren we erg laag in vergelijking met andere landen. De leescultuur in Nederland gaat achteruit en dat is ook voor de uitgeverij geen goede ontwikkeling."



"Samen met een aantal Kluitmanredacteuren en onderwijsspecialisten zijn Gelling en ik die methode gaan ontwikkelen. Onder het mom van ‘laten we niet klagen, maar er actief wat aan doen’ zijn we gaan samenwerken. Als Kluitman hebben we een goede toegang tot kinderen , naast de schaalgrootte en de infrastructuur om een dergelijk project op te zetten. De reden dat Nederlandse kinderen laag scoren is volgens ons tweeledig: ten eerste de kwaliteit van de huidige methodes en ten tweede het afknijpen van het onderwijs, waardoor daar de kwaliteit onder druk is komen te staan (we spreken elkaar op de dag dat juist de algemene onderwijsstaking wordt aangekondigd, DH). Zwijsen en Malmberg hebben 90% van de markt in handen, maar die maken hun methodes  niet zelf, dat wordt gedaan door een redactiebureau. Dat weet ik omdat dat ons ook benaderde naar aanleiding van onze eerste presentatie op de NOT, twee jaar geleden. Wij hebben besloten het zelf te gaan doen. Dat is inmiddels een nieuwe zelfstandige bv."

“Daarnaast loopt er nog een tweede project, dat draait rondom het personage Bobbi, waar we bij Kluitman al jaren prentenboeken van publiceren. Daarin hebben we een heel aanbod gemaakt speciaal voor kinderdagverblijven voor kinderen van 2-3 jaar. Ook dat is inmiddels een aparte bv. Bij beide projecten wordt dus gebruikt gemaakt van kennis of uitgaven van Kluitman, in combinatie met educatieve concepten. Ik ga dus nu verder met Kluitman Educatief.”

De plannen zijn groots, want op de komende NOT zal de leesmethode officieel gelanceerd worden. “Dat wordt de officiële introductie voor de scholenmarkt; op de langere termijn heeft Kluitman daar ook weer baat bij, want we gebruiken hun boeken in de methodes.”
Formeel blijft Stanco nog tot eind 2019 als adviseur aan Kluitman verbonden, maar hij geeft aan dat daarover in juli al een evaluatiemoment is. “Ik verwacht eigenlijk dat we dan al besluiten dat het zo mooi is geweest.”

Van uitzendkracht tot eigenaar

En dan nu toch nog even de carrière van Stanco in vogelvlucht. Die laat zich samenvatten als ‘in anderhalf jaar van uitzendkracht tot eigenaar van een uitgeverij’. “Ik ben afgestudeerd als psychofysioloog, maar toen ik klaar was, was in dat vakgebied geen werk te vinden. Na een periode van twee jaar studeren in het buitenland, Italië en Frankrijk, kwam ik terug en ging ik via een uitzendbureau allerlei baantjes doen. Via mijn moeder, die boeken schreef voor Kluitman, kende ik de toenmalige directeur. Die zocht iemand die ‘wat verder had gekeken dan het Noordzeekanaal’. Ik kwam net terug uit het buitenland en via de familieband informeerde hij of ik er oren naar had om bij de uitgeverij te werken.  Kluitman was toen ook lid van de Raad voor de Grootwinkelbedrijven, die in de jaren zestig van de vorige eeuw het toenmalige boekverkoperskartel heeft doorbroken (een verhaal op zich). Dat leek me wel een interessante ingang, omdat ik iets zocht als directie-assistent, mede op basis van de talenkennis die ik inmiddels had opgedaan.”

“Wat ik niet wist was dat Wim Gerla, de toenmalige uitvoerend directeur, eigenlijk een opvolger voor zichzelf zocht. Hij had zijn werk ook al voor een belangrijk deel overgedragen aan zijn dochter. Niet veel later bleek dat hij overhoop lag met Pieter Kluitman, die 99% van de aandelen bezat (zijn opa was de oprichter van de uitgeverij). Dus moest hij vertrekken. Zo werd ik op 1 januari 1986 na een half jaar al directeur, samen met zijn dochter. We hadden trouwens niet alleen een professionele band, zij werd uiteindelijk ook mijn eerste vrouw. In 1987 gingen we het gesprek aan met Pieter Kluitman, of hij oren had naar een verkoop. Dat had hij wel, zijn kinderen hadden weinig interesse in de uitgeverij en dus was ik met mijn vrouw halverwege 1987 eigenaar van uitgeverij Kluitman: in anderhalf jaar van uitzendkracht naar eigenaar.”

Staat van het boekenvak

Als ik Stanco vraag naar de staat van het boekenvak is hij aanvankelijk wat terughoudend, maar uiteindelijk valt zijn visie hier toch ook samen met zijn toekomstplannen: “Het probleem is nu dat de looptijd van een boek voor volwassenen steeds korter wordt. Het publiek en de boekhandel hebben heel vaak slechts een paar weken aandacht voor een boek  dan komt de volgende hype alweer. Het gros van de boeken blijft dus bij een oplage van 1500-2000 steken. Er is eigenlijk geen long tail. Kinderboeken hebben dat nog wel, zeker titels die in een serie verschijnen. Die hype-achtige aandacht zoals bij het algemene boek voor volwassenen moet dus niet doorslaan naar kinderboeken en daar helpt leesplezier bij.”

Er is eigenlijk geen long tail

“Volwassenen lezen veelal alleen nog korte teksten, alles moet snel en kort. Wat voor maatschappij krijg je dan? Mensen kunnen bijna geen informatie meer tot zich nemen, dus de soundbites en schreeuwers overheersen. Sipke Gelling en ik vragen zich af of dit de maatschappij is die we willen. Het is dus een maatschappelijk belang dat mensen kunnen en willen lezen. En dat begint met plezier in lezen. Zo hopen we dus ons steentje bij te dragen aan een betere maatschappij. Dat deden we eigenlijk bij Kluitman ook al: leuke boeken voor een lage prijs. Ik heb altijd geloofd dat niet commercie leidend moet zijn, maar goede en leuke boeken die kinderen willen lezen.”

Stanco is duidelijk nog niet klaar en de bevlogenheid voor lezen straalt van hem af. We zullen nog meer van hem gaan horen, te beginnen op de NOT eind deze maand.